Qëllimi Edukativ — Jo Burim Akademik
Ky dashboard ka për qëllim edukimin financiar të publikut të gjerë, jo analizë akademike rigoroze. Vlerësimet janë tregues orientues bazuar në të dhëna publike, jo matje direkte. Për kërkime akademike ose politikë-bërje, rekomandojmë burimet primare: IMF Article IV, World Bank Albania Economic Update, dhe raportet zyrtare të INSTAT/BoA.
Tre metoda të ndryshme, një rezultat i trianguluar.
INSTAT, Banka e Shqipërisë, ISSH, ERE, Ministria e Financave
IMF, World Bank, ILO, Eurostat
GI-TOC, Schneider/MIMIC, ALTAX
World Economics, CEIC, Statista
Kuptimi i ekonomisë së padukshme.
52% e pensionistëve marrin pension të pjesshëm.
65% e transaksioneve bëhen me para në dorë.
Vjedhja e energjisë si tregues i aktivitetit informal
Ende 3x më lart se BE — target 2030 është 12%
Bujqësia dhe turizmi kanë nivelet më të larta.
Përtej informalitetit: ekonomia kriminale
* Nuk përfshin trafikun e drogës (€2-3B sipas Europol)
Kosto e lartë inkurajon dërgim cash gjatë vizitave familjare.
€1.2 miliardë/vit nuk mblidhen.
= 18% e të ardhurave potenciale
Si ndikon informaliteti individët dhe ekonominë.
Çfarë ka ndryshuar dhe çfarë mbetet për t'u bërë.
Formalizimi kërkon masa fiskale, teknologjike dhe edukative.
Aktivitet ekonomik që nuk raportohet ose raportohet pjesërisht te autoritetet tatimore. Përfshin punësim pa kontratë, biznese të paregjistruara, dhe transaksione cash.
Pension nën nivelin e plotë sepse kontributet e sigurimeve shoqërore nuk u paguan plotësisht gjatë viteve të punës. Tregues i punësimit informal historik.
Diferenca midis taksave që duhet të mblidhen teorikisht sipas ligjit dhe atyre që mblidhen realisht. Vlerësohet €1.2 miliardë/vit në Shqipëri.
Persona mbi 15 vjeç që nuk kanë llogari bankare ose mobile money. Në Shqipëri, 42% e popullsisë është e pabankuar — tregues i ekonomisë cash.
Çfarë mund dhe çfarë nuk mund të bëjë ky dashboard.
Tre metodat japin rezultate të ndryshme (25-30%, 8-15%, 30-35%). Rezultati final 28-32% është gjykim ekspert i informuar nga këto metoda, jo mesatare matematikore me pesha të dokumentuara.
Citimet janë të përgjithshme (p.sh. "ISSH 2024") pa numra specifik tabelash ose serishë. Për verifikim, duhet të konsultohen raportet origjinale.
Vlerat janë hard-coded në HTML/JSON, jo të lidhura me API të burimeve primare. Përditësimet kërkojnë ndërhyrje manuale.
Mungojnë: dekompozimi sektorial i hendekut tatimor, VAT gap vs tatim mbi të ardhurat, analiza e densitetit të kontributeve, kanaleve formale vs informale të remitancave.
INSTAT • ISSH • Banka e Shqipërisë • ERE • Ministria e Financave
IMF • World Bank • ILO • European Commission
GI-TOC • Open Data Albania • Schneider/MIMIC • CEIC
Metodologji: Ekonomia informale vlerësohet përmes triangulimit të tre metodave: Kërkesa për Monedhë M0/M2 (42.5% vs 10-15% BE), Humbjet e Energjisë (18.93% vs 6% BE), dhe Inputet e Punës (52% pensione të pjesshme). Rezultati final 28-32% e PBB përputhet me vlerësimet e FMN (~30%) dhe Komisionit Europian (30-35%).