Shqipëria në një Faqe

📖 10 Histori për Ekonominë

Kliko për të parë detajet

Të ardhura tatimore Paratë që shteti mbledh nga taksat (TVSH, tatim fitimi, tatim të ardhurash, etj.)

Te ardhura buxhetore Totali i të ardhurave të shtetit: taksa + tarifa + grante + të ardhura nga pronësia publike

Deficiti buxhetor Sa më shumë shpenzon shteti sesa mbledh. Deficit i vogël = menaxhim i mirë financiar

Barra tatimore Taksat si % e ekonomisë. Më e ulët = më pak ngarkesë për bizneset dhe qytetarët

Inflacioni Sa % rriten çmimet brenda një viti. Nën 3% = stabil. Mbi 5% = shqetësues për fuqinë blerëse

PBB për frymë Prodhimi ekonomik për person - tregues i standartit të jetesës. Më i lartë = më mirë

Borxhi publik Totali i borxhit të shtetit si % e PBB. Nën 60% = i qëndrueshëm sipas kritereve të BE

Pse është lajm i mirë: Borxhi publik ra nga 83.5% (2020) në 54.7% (2024). Deficiti është vetëm 0.7% e PBB - më i ulëti në rajon. Inflacioni u ul në 2.2% (nga 6.7% në 2022).

Mosha mesatare Mosha që ndan popullsinë në dy: gjysma më e re, gjysma më e vjetër. U rrit nga 35.3 vjet (2011)

Fertiliteti Sa fëmijë lind mesatarisht një grua. Duhen 2.1 për të mbajtur popullsinë konstante - Shqipëria ka vetëm 1.21

Mbi 65 vjec

Raporti varesise Sa pensionistë mbështeten nga 100 punëtorë. Më shumë = më shumë presion mbi pensionet dhe kujdesin shëndetësor

Nën 19 vjeç

Jetëgjatësia Sa vjet pritet të jetojë mesatarisht një person i lindur sot

Pse është shqetësues: Fertiliteti 1.21 është nën nivelin 2.1 për zëvendësim. Mosha mesatare u rrit nga 35.3 (2011) në 42.5 vjet. Për 100 punëtorë ka 30 pensionistë që duhen mbështetur.

Burimet e valutës së huaj

✈️ Turizëm

€4.8B

69%

💼 FDI

€1.1B

16%

💸 Remitanca

€1.1B

16%

Turizmi 11.7M vizitorë në 2024. Burimi #1 i valutës - 4.3x remitancat!

€4.8B

19% PBB

IHD 53% nga fitime të riinvestuara - shenjë besimi

€1.1B

6.3% PBB

Remitanca Para nga shqiptarët jashtë - tregon emigracion

€1.1B

4.2% PBB

💡 Zbulimi kryesor: Turizmi është burimi #1 i valutës së huaj - sjell 4.3x më shumë se remitancat! €7 miliardë = 28% e PBB vjen nga jashtë çdo vit.

Turizmi → FDI →

Popullsia totale

Papunesia % e atyre që duan të punojnë por nuk gjejnë punë. Nuk përfshihen studentët apo ata që nuk kërkojnë punë

Të punësuar Numri total i personave që punojnë (punonjës + vetëpunësuar + fermerë)

Pjesemarrja % e popullsisë 15-64 që është aktive (punon ose kërkon punë). Më e larta = ekonomi më dinamike

Administrata publike Punonjesit e shtetit: ministri, bashki, spitale publike, shkolla, polici, etj.

Sektori privat Punonjësit në kompani private, biznese të vogla, dhe vetëpunësuar

Struktura: Rreth 19% e të punësuarve punojnë në sektorin publik, dhe 81% në privat. Pjesëmarrja në treg pune është 75.5% - më e larta në rajon.

Paga mesatare Paga bruto mujore mesatare në ekonomi (para taksash dhe sigurimesh)

Paga minimale Paga më e ulët ligjore që mund të paguhet për punë me kohë të plotë

Pension mesatar Pensioni mujor mesatar që marrin pensionistët e pleqërisë

Pension minimal Pensioni më i vogël i garantuar për ata me vite të pamjaftueshme kontributesh

Raporti zëvendësimit ~24% bruto-bruto (pension/page). OECD mat neto-neto: Shqiperia ~30-35% neto (pensionet taksohen me pak). OECD rekomandon 40-60%.

Pensioniste Numri total i personave që marrin pension pleqërie

Shqetësim: Pensioni mesatar është vetëm ~24% e pagës mesatare - shumë nën standartin OECD (40-60%). Kjo do të thotë që pensionistët humbasin fuqi blerëse të madhe pas daljes në pension.

📊 Metodologji: Vlerësim i trianguluar nga 3 metoda: Monedhë/M2 (42.5% vs 10-15% BE), Humbje energjie (18.93% vs 6% BE), Pensione parciale (52%). Validuar me IMF (~30%) dhe EC (30-35%).

28-32%

€6.5-7.5B

52%

Pensione parciale

42%

Pa llogari bankare

65%

Transaksione cash

€1.2B

Hendek tatimor/vit

Informaliteti sipas sektorit

Bujqësia

~60%

Turizmi

~48%

Ndërtimi

~32%

Tregtia

~25%

Ndikimi në pensione

Vite kontribute mesatare 38 vjet të kërkuara

-11.3 vjet

26.7 vjet formale Boshlleku

Pse është shqetësues:

• Humbje tatimore: €1.2 miliardë/vit = 200 shkolla ose +25% pensione
• Punë pa kontrata: 52% pensione parciale tregon që gjysma e shqiptarëve kanë punuar pa sigurime
• Ekonomi cash: 65% transaksione cash limiton aksesin në kredi dhe shërbimet financiare
• Konkurrencë e pandershme: Bizneset formale konkurrojnë me ato që nuk paguajnë taksa

Shiko Dashboard-in e plotë të Informalitetit →

Pensionet

Suficit (teorik) Teorik - supozon që të gjithë të punësuarit paguajnë kontribute të plota. Realiteti ndryshon: 52% pensione parciale tregon nënpagesë të kontributeve

Pagat Publike

36% buxhetit

Shëndetësia

Deficit

● Sistemi i Pensioneve

Shpenzime vjetore 791K perfitues × 19,609 ALL mesatare × 12 muaj

Kontribute vjetore 991K te punesuar × 83,401 ALL × 24.5% × 12 muaj

Norma kontributeve

24.5%

(15% punedhenes + 9.5% punemarres)

Mbulimi 130% mbulim duket mire, por 52% pensione parciale tregon problem strukturor

● Sektori Publik

Punonjesit publike

184,000

Paga mesatare (vlerësim) Paga publike zakonisht me e larte se mesatarja kombetare 83,401 ALL

~95,000 ALL

Barra e punedhensit Shteti paguan 16.7% mbi page per sigurime (15% sociale + 1.7% shendetesore)

+16.7%

% e buxhetit

36.2%

● Sigurimet Shendetesore

Kontribute vjetore 991K te punesuar × 83,401 ALL × 3.4% × 12 muaj

33.7B ALL

Shpenzime shendetesore ~3.5% e PBB shkon per shendetesine publike

~89.3B ALL

Norma kontributeve

3.4%

(1.7% + 1.7%)

Deficiti mbulohet Diferenca 55.5B ALL mbulohet nga buxheti i pergjithshem

Nga buxheti

Alokimi i buxhetit total te shtetit (-- planifikuar 2024 - MoF)

Shenim: Buxheti total i shtetit perfshin te gjitha shpenzimet, ndersa llogaritjet e mesiperme tregojne vetem rrjedhat e sigurimeve sociale.

Paga 36%

Pensione 28%

Shen.

Tjera

Interpretimi:

• Pensionet: Sistemi duket ne suficit, por 52% pensione parciale tregon detyrime te fshehura
• Pagat publike: 36% e buxhetit shkon per 184K punonjes publike - nivel i larte
• Shëndetësia: Kontributet mbulojne vetem 38% te shpenzimeve - shteti paguan diferencen
• Informaliteti: Punes informale ul bazen e kontributeve dhe rrezikon qendrueshmerine

Burimet: PWC Albania, ISSH, INSTAT, Ministria e Financave

Portofoli PPP BE rekomandon max 10% te PBB per PPP. Shqiperia ka 3x me shume - niveli me i larte ne Ballkan

30.6% PBB

Kontrata aktive

215

Pagesat 2024 8.6% e te ardhurave buxhetore - u trefishuan ne 6 vjet

58 mld ALL

Detyrime kontingjente Garanci të ardhurash që aktivizohen nëse projekti nuk performon - rrezik i fshehur

8.5% PBB

Transport

45% (€3.5B)

Energji

36% (€2.8B)

Ekspozimi i kombinuar fiskal

Borxhi 54.7%

PPP 30.6%

Total: 85.3% e PBB

Pse është shqetësues:

• 3x BE: Rekomandimet e BE janë max 10% PBB - Shqipëria ka 30.6%
• Garanci të ardhurash: 85 kontrata me garanci - shteti paguan nëse projekti dështon
• Pagesat rriten: +164% në 6 vjet (2018-2024)
• Afate të gjata: Mesatarja 25 vjet - brez të ardhshëm paguajnë

Shiko dashboard të plotë

Rritja e kredise Rritja më e lartë e kredisë që nga 2009 - tregon besim të bizneseve

+13%

Kredi me probleme Nivel i ulet - ra nga 25% ne 2014 ne 4.6% ne 2024

4.6%

Banka aktive

Asete bankare

€20B

Dendesia sigurimesh Më e ulëta në Europë - shqiptarët janë të nënsiguruar

€108/kokë

Banking dixhital

+28%

Pse është lajm i mirë:

• Kredia +13%: Më e larta që nga 2009 - bizneset po investojnë
• NPL 4.6%: Nga 25% në 2014 - bankat janë të shëndosha
• CAR 20.2%: Mbi 12% minimumin - buffer i fortë (+8.2pp)
• Test stresi IMF: Bankat rezistente ndaj goditjeve NPL dhe normave

Cenueshmëritë (IMF 2025):

• Pasuri të paluajtshme: 2/3 e kredive FX në real estate
• Ekspozim sovran: 28% e aseteve në bono qeveritare
• Sigurimet: €108/kokë - më e ulëta në Europë

Banka → Sigurimet →

Efikasiteti Sektorial

Sa prodhon çdo sektor krahasuar me punëtorët që përdor

Formula: (% PBB) ÷ (% Punësim) × 100

100 = neutral | >100 = efikas | <100 = joefikas

Indeksi i Produktivitetit sipas Sektorit

Shërbime të tjera (Financa, IT) 178

7% punësim → 13% PBB

Ndërtimi 140

8.5% punësim → 12% PBB

Tregti, Transport & Turizëm 125

20% punësim → 25% PBB

← Nën mesataren | 100 = Neutral | Mbi mesataren →

Administrata Publike * 92*

17% punësim → 12% (15.5%*) PBB

Industria (Përpunim + Nxjerrje) 83

13% punësim → 10% PBB

Bujqësia 44

35% punësim → 15% PBB

* 92 = indeks i korrigjuar. Administrata Publike (mësues, mjekë, polici) është "mundësues" - produkti i tyre matet me pagat, jo vlerën e tregut. Korrigjimi kombinon shumëzuesit fiskalë të FMN-së (Arsim 1.4×, Shëndetësi 3.2×, Mbrojtje 2.7×, Admin 0.4×) me produktivitetin e sektorëve që mundësojnë. Formula: (27%×1.4×0.9) + (14%×3.2×0.9) + (8%×2.7×1.5) + (51%×0.4×1.1) = 1.29 × 71 = 92.

⚠️

Problemi Strukturor

Bujqësia përdor 1/3 e forcës punëtore por prodhon vetëm 1/6 e ekonomisë. Ky është hendeku më i madh i produktivitetit në Evropë.

💡

Mundësia

Nëse bujqësia do të kishte produktivitetin e turizmit, PBB do të rritej me €4 miliardë - 16% më shumë se sot.

📊

Trendi 2024

Sektorët në rritje: Ndërtim +5.9%, Turizëm +5.7%. Në rënie: Industri -6.8%, Bujqësi -1.2%.

Burimet: INSTAT GDP Q4 2024, INSTAT LFS Q4 2024, Statista

Eficienca e Detajuar sipas Sektorit

Metrika shtesë që tregojnë efikasitetin në çdo sektor kryesor

🏦

Efikasiteti Bankar

ROE 18.2%

NPL 4.6% (↓ nga 25%)

Kredi/Depozita 49.2%

→ Dashboard Bankar

⚡

Efikasiteti Energjetik

Humbje Rrjeti 19% (↓ nga 45%)

Energji e Rinovueshme 98%

Kosto/Capita €152/vit

→ Dashboard Energji

✈️

Efikasiteti i Turizmit

Output/Punëtor €15,862

Të ardhura/Vizitor €427

Sezonaliteti Q3 45%

→ Dashboard Turizëm

🌾

Efikasiteti Bujqësor

Output/Punëtor €12,020 (29% BE)

Rendiment/Ha 65% e BE

Mekanizim 8.8/1000ha (BE: 65)

→ Dashboard Bujqësi

🛡️

Penetrimi i Sigurimeve

Dendësi €108/cap (BE: €2,100)

Penetrim/PBB 1.1% (BE: 7.4%)

Pension Privat 48K (+72%)

→ Dashboard Sigurime

💻

Ekonomia Dixhitale

Internet 87.2%

E-Commerce 45.4%

Pagesat Dixhitale +35%

→ Dashboard Dixhital

⚠️

Barra Fiskale PPP

30.6%

% PBB (3x rekomandimet BE)

€58B/vit → €82B deri 2028

→ Dashboard Koncesione

📋

Konkurrenca Prokurimit

52%

Procedura të hapura (objektivi: 70%)

28% me 1 ofertues

→ Dashboard Prokurim

🌍

Besimi i Investitorëve

53%

Riinvestim fitimesh (sinjal i fortë)

€1.47B FDI/vit, 6.3% PBB

→ Dashboard FDI

Kurset e Kembimit dhe Cmimet e Aseteve

📖 10 Histori për Ekonominë

Fiskale

Demografike

Paratë nga Jashtë

Biznesi

Puna

Të Ardhurat

Informaliteti

Informaliteti sipas sektorit

Ndikimi në pensione

Auditi Fiskal

● Sistemi i Pensioneve

● Sektori Publik

● Sigurimet Shendetesore

Koncesionet PPP

Sektori Financiar

Efikasiteti Sektorial

Indeksi i Produktivitetit sipas Sektorit

Problemi Strukturor

Mundësia

Trendi 2024

Eficienca e Detajuar sipas Sektorit

Efikasiteti Bankar

Efikasiteti Energjetik

Efikasiteti i Turizmit

Efikasiteti Bujqësor

Penetrimi i Sigurimeve

Ekonomia Dixhitale

Barra Fiskale PPP

Konkurrenca Prokurimit

Besimi i Investitorëve

Dixhitalizimi i Ekonomisë

SEPA Operacional

Cilësia e Broadband

Investime Telekom

Lidhja me sektorët e tjerë

Burimet e të Dhënave